Jak przygotować plik do druku?
Technologia. Nakład podłoże i wymiary, pożądane kolory, czy cena to kilka z licznych kryteriów, decydujących o wyborze odpowiedniej technologii wydruku.
Kształt i rozmiar
Spady. Spadem drukarskim nazywamy zadrukowany obszar, wychodzący poza krawędzie ostatecznej publikacji. Minimalna wielkość spadów to 3mm.
Marginesy. Margines to odległość od krawędzi każdego z kluczowych elementów projektu. Bezpieczna szerokośc marginesów arkusza to 5mm.
Rozdzielczość. Zastosowanie odpowiedniej rozdzielczości pliku w połączeniu z wysoką rozdzielczością urządzenia drukującego to gwarancja doskonałej jakości wydruku.
Kolor. Różnice między zakresem barw wyświetlanych i drukowanych są najczęstszą przyczyną niedokładnego odwzorowania koloru. Aby uniknąć błędów należy stosować odpowiedni model kolorów.
Kolory spotowe i uszlachetnienia
Typografia. Powszechnym problemem przy otwieraniu plików przeznaczonych do druku jest ryzyko wystąpienia różnic w typografii.
Impozycja
Rozszerzenie. Plik wyeksportowany do odpowiedniego formatu zachowa wszystkie swoje właściwości w procesie druku. Najbezpieczniejszym dostępnym rozszerzeniem jest PDF.
Introligator. Wbrew pozorom obsługa poligraficzna nie kończy się na wydruku, dlatego warto zapoznać się z ofertą usług introligatorskich.
I gotowe!
Podłoże. Wybór materiału do zadruku ma nierzadko decydujący wpływ na użytą technologię. Druk cyfrowy i offsetowy świetnie sprawdzą się przy papierach o grubościach od 54 gsm do 350-400 gsm. Wszelkie materiały niestandardowe, takie jak tekstylia, karton, drewno czy metal to idealne podłoża dla sitodruku. Efekt letterpressu najpełniej odda gruby, 100% bawełniany papier niepowlekany. Wydruk tapety możliwy jest zaś jedynie przy pomocy plotera, drukującego z roli. Przeznaczone do druku papiery podzielić można na: powlekane (błyszczące, satynowe i matowe), niepowlekane, ozdobne oraz papiery specjalne (fluorescencyjne, samoprzylepne, samokopiujące, transparentne itp.). Nakład. Równie ważnym czynnikiem przy doborze optymalnej technologii jest liczba jednorazowo wydrukowanych kopii. Niewymagające minimalnych nakładów technologie cyfrowa i pigmentowa to doskonałe rozwiązanie dla wydruków odpowiednio ćwierć- i wielkoformatowych – już od 1 sztuki. Druk offsetowy jest najbardziej ekonomiczny przy nakładzie przekraczającym kilkaset sztuk – z ceną jednostkową malejącą wraz ze wzrostem liczby egzemplarzy. Z kolei w przypadku sitodruku i druku typograficznego, w których koszt farb i zakres pracy ręcznej są największe, optymalny jest druk średnionakładowy, który amortyzuje koszty przygotowania sita lub matrycy.
Niestandardowe wymiary. Format netto (czyli wymiary pliku po przycięciu) nierzadko determinuje wybór technologii wydruku. Druk cyfrowy pozwala na użycie arkusza o maksymalnych wymiarach 488x330 mm, offset oraz sitodruk – B0 (1000x1414 mm. O ile jednak maszyna offsetowa mieści użytek o tych wymiarach, o tyle sitodruk umożliwia nakładanie grafiki stopniowo na dowolnych rozmiarów powierzchnię przez sito o formacie B0. Druk pigmentowy z roli pozwala z kolei na wydruk realizacji o dowolnej długości i maksymalnej szerokości 106 cm. Przy klasyfikacji plików ze względu na rozmiar formatem wyjściowym jest B1 (707x1000 mm). Wydruki większe niż B1 to wielki format; wydruki B2 nazywamy półformatowymi, zaś B3 – ćwierćformatowymi. Nietypowe kształty. Przy wydruku projektów o kształtach niemożliwych do uzyskania za pomocą cięć prostych przy użyciu standardowej gilotyny, niezbędne jest wykonanie siatki wykrojnika, przechowującego dane o zadanychkrawędziach oraz (opcjonalnie) bigach. W przypadku druków o niskim nakładzie lub prototypów odpowiednim rozwiązaniem będzie użycie plotera tnącego, odczytującego dane o kształcie bezpośrednio z wektorowego pliku siatki. Z kolei przy realizacjach wysokonakładowych bardziej opłacalne jest stworzenie wykrojnika na potrzeby sztancowania (wykrawania kształtu). Siatka wykrojnika (z ciągłymi liniami cięcia i przerywanymi liniami bigowania) powinna znajdować się w osobnym pliku lub na osobnej warstwie pliku z projektem. Należy pamiętać o zachowaniu spadów przy każdej z krawędzi obszaru netto.
Znaczenie spadów. Zdefiniowanie spadów jest gwarancją idealnego przylegania grafiki do krawędzi wydruku. Ponieważ proces przycinania arkusza do formatu netto odbywa się po zadrukowaniu jego powierzchni, zapas w postaci spadów pozwala na uniknięcie sytuacji, w której nóż gilotyny uderzy nieznacznie poza pole zadruku, tworząc niepożądany margines. W przypadku projektów bez elementów przy krawędziach brak spadów nie ma znaczącego wpływu na efekt końcowy, pozostałe powinny zostać poszerzone o obszar zapasowy. Docelowy rozmiar pliku po przycięciu to format netto. Formatem brutto nazywamy wymiary pliku, uwzględniające spady. Format brutto publikacji powinien być zatem o 6 mm wyższy i szerszy od formatu netto. Jak zdefiniować spady. Tworząc plik lub edytując jego właściwości w programie do składu możemy zaznaczyć spady (bleed) jako obszar niezależny od formatu netto. Tym sposobem są one prawidłowo odczytywane przez kontrolery wydruku jako obszar dodatkowy. W programach nieprzeznaczonych do składu (jak np. Adobe Photoshop), gdy opcja bleed nie jest dostępna, należy zdefiniować wymiary pliku w rozmiarze brutto. Przy zapisie pliku do formatu PDF należy wybrać eksport z zadanymi uprzednio wartościami spadów lub zdefiniować ich automatyczne dołączenie (jest to ryzykowne, jeżeli obszar poza obszarem roboczym netto nie był widoczny).
Spady a marginesy. Tak jak spady, marginesy spełniająfunkcję zabezpieczającą przed niepożądanymi efektami zabiegówintroligatorskich. Ich szerokość jestwzględna i zależy od charakteru danej publikacji. W przeciwieństwiedo spadów wliczają się jednak w format netto i nie powinny być opisane liniami lub znacznikami. Marginesy mogą być zdefiniowane dla każdego kluczowego elementu w projekcie (np. ilustracji, bloków tekstowych czy całej szpalty) lub dla całego arkusza. Profesjonalne programy do składu pozwalają na zdefiniowanie marginesów arkusza o niezależnych od siebie szerokościach oraz podziału na kolumny z odpowiednimi odległościami. Jak zdefiniować marginesy? Właściwie dobrane marginesy to kwestia kluczowa w publikacjach wielostronicowych lub składanych (tzw. leporello). Warto pamiętać o zwiększeniu marginesu po wewnętrznej stronie składki lub w sąsiedztwie zgięcia. W przypadku użycia oprawy szytej klejonej należy zamarkować przynajmniej 25-milimetrową strefę przeznaczoną na szew (i/lub bigę). Przy tworzeniu oklejki do oprawy twardej szerokość marginesów powinna być nie mniejsza niż 15 mm.  Dzięki takiemu zabiegowi kluczowe elementy nie zostaną zawinięte do wewnątrz lub przykryte wyklejką.
DPI kontra PPI. Powszechnie mylone pojęcia dpi (dots per inch – plamki na cal) i ppi (pixels per inch – piksele na cal) w rzeczywistości dotyczą dwóch różnych dziedzin. Przelicznik ppi stosujemy przy wyświetlaniu obrazów bitmapowych, dpi zaś to informacja o liczbie plamek, odwzorowywanych na papierze przy pomocy drukarek i urządzeń naświetlających. Jaka rozdzielczość? Pojęcie ppi dotyczy wyłącznie grafik rastrowych. Do przeglądania ich na ekranie monitora wystarczająca jest rozdzielczość 72 ppi, z kolei do druku najodpowiedniejsza jest wartość 300 ppi. Wyższe ppi nie ma znacznego wpływu na jakość wydruku, za to niepotrzebnie zwiększa jego rozmiar i wagę. Przy wydruku plików o zadanej wartości ppi maszyny dokonują interpolacji pikseli zgodnie z własnym dpi. Im jest ono większe, tym większe jest zagęszczenie plamek na długości cala, a zatem polepsza się jakość reprodukcji. Maszyny cyfrowe Kolorów mają najwyższą możliwą rozdzielczość rzędu 2400 dpi, co oznacza, że każdy piksel pliku o rozdzielczości 300 ppi zostanie odwzorowany przez 8 plamek.
CMYK a RGB. Wykorzystywany w druku CMYK to model kolorów oparty o trzy najmocniej percepowane przez ludzkie oko barwy: cyjan, magentę oraz żółty, a także K (black), umożliwiająca uzyskanie głębokiej czerni. RGB to z kolei schemat, oparty o barwy: czerwoną (Red), zieloną (Green) i niebieską (Blue) i wykorzystywany przez urządzenia analizujące i wyświetlające obraz. W modelu CMYK zmiana natężenia barw mierzona jest procentowo (0-100%), im zaś większe pokrycie podłoża, tym ciemniejszy kolor. Z kolei w RGB dodawanie poszczególnych składowych powoduje rozświetlenie pikseli i uzyskiwanie coraz jaśniejszych barw. Kolor biały w modelu CMYK uzyskuje się jedynie przez pozostawienie niezadrukowanej powierzchni. Kolory w druku. Technologia pigmentowa korzysta z modelu RGB, pozostałe oparte są o model CMYK. Nad prawidłowym przebiegiem procesu drukowania czuwają zewnętrzne kontrolery (RIP), które odpowiedzialne są za końcowy obraz przekazywany urządzeniu. Wszelkie kolory spoza gamy barw charakterystycznych dla urządzenia (Pantone, RGB) zostaną zamienione na najbliższe im reprezentacje CMYK, dlatego zdecydowanie powinno się zadać odpowiedni tryb już na etapie projektowania. Należyrównież pamiętać, iż maksymalne możliwe pokrycie farbą w przypadku modelu CMYK to 270% – w ten sposób uzyskuje się głęboką czerń, zaś wartości wyższe zostaną zignorowane przez maszynę.
Więcej niż CMYK. Uzupełnieniem przestrzeni barw CMYK i oryginalną ozdobą wydruków mogą być kolory spotowe (ze skali Pantone) i uszlachetnienia (np. dyspersja, tłoczenie folią na gorąco – tzw. hot stamping lub punktowy lakier UV). Technologia offsetowa umożliwia jednoczesne naniesienie kolorów procesowych i spotowych lub lakieru dyspersyjnego. Sitodruk świetnie sprawdza się przy nanoszeniu uszlachetnień (np. lakier UV) czy farb o niestandardowych kolorach (fluorescencyjne, metalizujące, biały) lub niebanalnych efektach (świecące w ciemności, o właściwościach magnetycznych, puchnące itp.). Warstwy spotowe. Obszary pokrycia kolorem spotowym lub przeznaczone do uszlachetnienia powinny znajdować się na osobnej warstwie lub w osobnym pliku wektorowym. Palety barw programów graficznych pozwalają na zdefiniowanie koloru spotowego. Innym dopuszczalnym sposobem jest  wypełnienie jedną z podstawowych składowych CMYK o 100% pokryciu. Aby uniknąć błędów pasowania w sytuacjach, gdy wydruk odbywa się przy więcej niż jednym przelocie lub z wykorzystaniem więcej niż jednej technologii, warto zastosować tzw. zalewki, czyli niewidoczne dla oka (0,3-1 punktu typograficznego) obszary nachodzenia krawędzi warstw, zadrukowanych kolorami procesowymi i spotowymi.
Skąd problem? Problemy z odwzorowaniem oryginalnej typografii projektu to najczęściej wynik różnic w zestawie fontów zainstalowanych u projektanta i w drukarni. Duże znaczenie ma także program, użyty do zaprojektowania realizacji – jeśli otworzymy plik w innym, większość zabiegów typograficznych może zostać nadpisana lokalnymi ustawieniami. Niestety, większość programów umożliwiających edycję plików wykorzystuje dane z komputera, na którym jest on aktualnie odtwarzany. Jak uniknąć błędów? Należy eksportować pliki do formatów, przechowujących informacje o użytych krojach pisma. Najpewniejszym, niezależnym od zestawu posiadanych fontów formatem tego typu jest PDF. W przypadku zapisu plików w formacie umożliwiającym jego dalszą edycję wszelkie napisy powinny zostać zamienione na krzywe. Jeżeli zaś teksty mają być modyfikowane (np. w procesie personalizacji), należy zapisać plik ze wszelkimi użytymi krojami (umożliwia to np. opcja Package w Adobe InDesign), lub dostarczyć użyte kroje. Oba rozwiązania mogą zostać zastosowane jedynie z poszanowaniem praw autorskich producentów i autorów fontów.
Automatyczna impozycja. Impozycja to zaprojektowanie obrazu całego arkusza druku. Może to być praca wieloużytkowa, jak i układ stron składki. Impozycja wykonywana jest dziś najczęściej za pomocą automatycznych skryptów i plug-inów. Biorą one pod uwagę zarówno jak najefektywniejsze rozmieszczenie użytków na powierzchni arkusza, jak i ułatwienie późniejszego cięcia. Maksymalny rozmiar arkusza zadruku cyfrowego to 330x488 mm. Najpopularniejszym formatem jest SRA-3 (450 na 320 mm). Przygotowanie do impozycji. Wykonanie impozycji umożliwiają zewnętrzne plug-iny, jednak najlepiej zostawić jej wykonanie pracownikowi drukarni. Pliki należy eksportować z uwzględnieniem spadów. Przy braku impozycji znaczniki cięcia nie są konieczne, należy je jednak uwzględnić w przypadku dostarczenia pliku z gotową impozycją. Przy wydruku publikacji wielostronicowych plik należy eksportować kolejno strona po stronie, bez rozkładówek – sąsiadujące strony znajdują się bowiem najczęściej na zupełnie innych arkuszach.
Dlaczego PDF? Oparty o język PostScript format PDF (Portable Document Format) jako jedyny umożliwia bezstratny zapis i bezbłędny odczyt danych zarówno bitmapowych, jak i wektorowych. Jego dodatkową zaletą jest funkcjonalność zarówno w przeglądaniu, jak i w druku i edycji, dzięki zachowaniu warstw tekstowych, a nawet hipertekstu. Eksport do formatu PDF umożliwiaobecnie większość profesjonalnych programów do projektowania oraz składu (Corel, Adobe Photoshop, Illustrator, InDesign) jak również standardowe programy edytorskie (Open Office Writer, Microsoft Power Point). Przy zapisie należy pamiętać o zachowaniu wysokich parametrów na potrzeby druku. Inne formaty. Dopuszczalnymi formatami plikówprzeznaczonych do druku są bitmapy w formatach .jpg lub .tiff – zapisanych z uwzględnieniem najlepszych parametrów. Wadą plików .tiff jest ich rozmiar, plików .jpg – stratna kompresja. Pliki wektorowe można dostarczyć w uniwersalnym formacie .eps, pamiętając o zamianie typografii na krzywe i przekształceniu wszelkich obrysów, wypełnień itp. Ze względu na możliwość wystąpienia różnic w oprogramowaniu lub jego ustawieniach oraz ryzyko modyfikacji po otworzeniu pliku, formaty edytowalne lub niespłaszczone (wśród nich .doc, .ppt. .cdr, .psd, .ai) nie powinny być traktowane jako pliki produkcyjne.
Dlaczego warto? Zabiegi introligatorskie nierzadkonadają realizacjom niepowtarzalny charakter, uwypuklając zalety projektu graficznego. Oprawienie publikacji (książki, prace dyplomowe itp.) dodaje jej powagi, zaś laminowanie czy foliowanie dodatkowo ją utrwalają. Dzięki pracy introligatora możliwa jest zmiana właściwości podłoża – jego grubości (dzięki kaszerowaniu lub podklejaniu), kształtu (poprzez przycinanie, sztancowanie, tłoczenie, rożkowanie), koloru (dzięki kaszerowaniu lub koloryzowaniu) czy połysku (stosując foliowanie lub laminowanie). Dobór oprawy. O wyborze odpowiedniej oprawy(twardej, miękkiej, bindowanej, zszywanej zeszytowo, klejonej lub szytej i klejonej jednocześnie) decyduje wiele czynników – wśród nich między innymi charakter publikacji,  liczba stron czy grubość i właściwości papieru. Zbyt mała liczba stron wyklucza oprawę twardą, zbyt duża – oprawę zeszytową itp. Do przygotowania odpowiedniej grubości grzbietu publikacji dotyczącej oprawy miękkiej klejonej w większości przypadków sprawdza się prosty wzór: liczba stron/2*gramatura/1000.